वेदमा राजनीतिक दर्शन
– डा. वासुदेवकृष्ण शास्त्री राजनीति शब्दले राष्ट्रलाई सञ्चालन गर्ने नीति निर्माण, नागरिकका गतिशील जीवनपद्धति र समर्पणको भाव प्रकाशित गर्दछ । राष्ट्रवासीलाई समुन्नत, न्यायपूर्ण तथा समृद्धिको बाटोमा लैजाने व्यवस्था उत्तम राजनीतिक व्यवस्थालाई वैदिक दर्शनमा राजनीति भनिएको छ । वैदिक दर्शन मानवीय जीवन पद्धति र समाजलाई सत्यको मार्ग देखाउने दृष्टिकोण हो । राजनीतिकर्मीहरू त्याग, निष्ठा, समर्पणका प्रतिमूर्ति र समाजका प्रतिनिधि तथा विश्वास पात्र पनि हुनुपर्दछ । वैदिक कालीन राजनीतिक पद्धतिको इतिहास नक्षत्र विज्ञान र श्रुतिपरम्पराअनुसार इसापूर्व तीस हजार वर्षपहिले पुग्दछ । वैदिक दर्शनमा राजनीतिक शास्त्रलाई राजशास्त्र, धर्मशास्त्र, दण्डनीति, नीतिशास्त्र, अर्थशास्त्र आदि नामले व्याख्या भएको पाइन्छ । वेदमा राजशास्त्र तथा राजनीतिक दर्शनको बारेमा...

Read More

वैदिक कर्मका वैज्ञानिक आधारहरू
व्रत किन ? शरीरको माध्यमबाट मानिसले अपार सम्भावनाको विकास, धर्मसाधना र सम्पूर्ण श्रमका कामहरू गर्न सक्दछ । सृजना र विकासको स्रोत मानवचेतनाभित्र रहेको हुन्छ । हृष्टपुष्ट र तन्दुरुस्त मानिसले मात्र सम्पूर्ण काम राम्ररी गर्न सक्दछ । स्वास्थ्यका लागि भोजन अनिवार्य आवश्यकता हो । भोजनविना मानिस केही दिन पनि स्वस्थ रहन सक्दैन । पाचनक्रिया सबल, सशक्त र सही भयो भने मात्र मानिसले सुस्वास्थ्य र दीर्घायु प्राप्त गर्न सक्दछ । स्वास्थ्यका लागि उपवास अनिवार्य हुन्छ । पाचनक्रियाले प्रत्येक दिन विभिन्न कठोर रसदार भोजनहरू पचाइराखेको हुन्छ । त्यसैले पाचनक्रिया कमजोर हुने गर्दछ । पाचनक्रिया र आँतलाई पनि हप्ता या पक्षमा एकपल्ट खाली राख्नुपर्दछ...

Read More

वसन्तोत्सव फागुपूर्णिमा
सौर्यमास अनुसार ६ वटा ऋतुहरु हुन्छन् । ती ऋतुहरूमध्ये वसन्त उत्कृष्ट ऋतु मानिन्छ । वसन्त ऋतुमा नै धेरै पर्वहरू पर्दछन् । जुन ऋतुमा पालुवाहरू निक्लन्छन्, फूल फुल्दछन् उत्साह उमङ्गको विस्तार हुन्छ । आमोद प्रमोद, रंगीविरंगी फूल–पालुवाहरु फुल्दछन् । नवप्रणय दम्पत्तिको आमोद–प्रमोद, उत्साह उमंग, प्रकृति र पुरुषको समागम, र प्राकृतिक सम्मानका लागि रंग प्रयोग गरेर मनाउने वैदिक पर्व ‘वसन्तोत्सव’ पर्व हो । वसन्ती यत्र उत्सव वसन्तोत्सवः – धर्मशास्त्र । अव चर्चा गरौं, उत्सवको । नक्षत्र, काल, गणना, श्रुतिपरम्पराअनुसार ऋग्वेदको काल महर्षि दयानन्द सरस्वतिले ईशापूर्व एक लाख वर्ष पुरानो मानेका छन् । राजा पृथुले पृथ्वीमा कृषिविद्याको विकास गरे । देवगण (पुरुषार्थी विद्वान्)हरूका...

Read More

वेद र मानव शरीर संरचना
वैदिक काल ईशापूर्व ३० हजार वर्ष प्राचीन अन्वेषकहरु मान्दछन् । वैदिक वाङ्मयभित्रका चार वेद, उपवेद, उपनिषद् र ज्योतिष शास्त्रमा मानव शरीर संरचनाका बारेमा वैज्ञानिक तथा तथ्यगत व्याख्याहरु पाइन्छन् । मानव शरीरलाई सूक्ष्म रूपले विश्लेषण गर्दा, कोषहरू र कोषबीचमा रहेको खाली ठाउ“ देख्न सकिन्छ । कोषिकाहरू विभिन्न आकार, प्रकार र कार्यक्षमताका हुन्छन् भने कोषहरूबीचको खाली ठाउ“मा विभिन्न प्रकारका जैविक तथा रासायनिक अणु, तरल र हावाले भरिएको हुन्छ । कोषहरूबीचको दुरी केही शारीरिक अंगहरू जस्तै मांसपेशीमा अत्यन्त न्यून हुन्छ भने तरल कोषहरूमा दूरी धेरै हुन्छ । अणुहरू अत्यन्तै सूक्ष्म कणबाट बनेका हुन्छन् । अणुभित्र पनि परमाणुहरुको अस्तित्व हुन्छ । ‘इलेक्ट्रोन, प्रोटोनको गतिशीलता...

Read More

वनस्पतिको प्रयोग र वास्तु
डा. वासुदेवकृष्ण शास्त्री वैदिक वाङ्मयमा वास्तुका मूलभूत सिद्धान्तहरू स्थापत्य वेद मयमतम, शिल्पशास्त्र आदि विविध ग्रन्थहरूमा निर्माणको सन्दर्भ र वृक्ष–वनस्पतिको प्रयोग उल्लेख भएको पाइन्छ । पुष्प सौन्दर्यको अप्रतिम रूप हो । वास्तुविज्ञानमा पुष्प रोपण र उपयोगका बारेमा उल्लेख पाइन्छ । सामान्यतया घरको अवस्थाअनुसार जथाभावी जुनसुकै फूल रोप्ने चलन छ । वास्तुशास्त्रले घरको तला, घडेरीको दिशा, घरधनीको राशि, घरमा लगाइएको रङ्गआदिलाई आधार बनाएर फूल लगाउने विधान छ । मान्छेको जीवन र फूलको सम्बन्ध प्रगाढ छ, मान्छे आँशु–हाँसो मिश्रित जीवनयापन गर्न बाध्य छ । आँशुमा डुबेर मात्रै मानिस जीवनयापन गर्न सक्दैन । हाँसोका लागि प्राकृतिक सौन्दर्यका विभिन्न तत्वलाई मानवीय प्रयोगको आधार बनाएको परम्परा...

Read More

नेपालमा गाईपालन र यसको उपयोगिता
गाईलाई अन्य प्राणीको तुलनामा एक सचेत प्राणीका रूपमा लिने गरिन्छ । यसको महत्व परापूर्वकालदेखि अहिलेसम्म पनि उत्तिकै रूपमा रहेको छ । गाईको दूधलाई औषधिका रूपमा समेत प्रयोग गरिँदै आएको छ । बालबालिकाका लागि पनि आफ्नी आमाको दूधको विकल्पका रूपमा समेत गाईको दूध बढी पोषणयुक्त हुन्छ । पछिल्लो समय नेपालमा व्यावसायिक गाईपालन गर्ने क्रम बढेको छ । यसले एकातिर मानिसलाई रोजगारीको अवसर सृजना गरेको छ भने अर्काेतिर न्यून मात्रामा रहेको दूधको उपलब्धतालाई बढाइदिएको छ । यो वास्तवमै हाम्रा लागि गौरवको विषय हो । हाम्रो नेपाली धर्म सस्कार मा गाई लाई गौ माता का रुप मा पूजा गरिने हुँदा यसको बिशेष महत्वो...

Read More

error: